آخرین مطالب

نگاهی به تاریخ چند هزار ساله خواف فرهنگی

نگاهی به تاریخ چند هزار ساله خواف

  بزرگنمایی:

پایگاه خبری نوید تربت: http://www.navidtorbat.ir

خواف یکی از شهرستانهای جنوبی استان خراسان رضوی با برخورداری از جاذبه‌های گردشگری متعدد شامل 450 اثر تاریخی و سیاحتی از توان و ظرفیت بسیار گردشگری برخوردار و "مسجد گنبد سنگان" یکی از همین آثار است.

سابقه تمدنی خواف که تا پیش از ورود اسلام به خراسان بخشی از قلمرو پارتها بود به چندین هزار سال قبل می‌رسد. این خطه که در عهد اشکانیان و ساسانیان هم جزو شهرهای آباد ایران بود امروزه وسعتی در حدود یک دهم خواف قدیم دارد.

شهرستان مرزی خواف از شمال به شهرستان رشتخوار، از شرق به افغانستان و شهرستان تایباد، از جنوب به قاین و از غرب به شهرستان های گناباد و تربت‌حیدریه محدود می شود.

این شهرستان در طول تاریخ محل عبور شاخه ای از جاده ابریشم به طول 10 هزار کیلومتر بوده است که در قرن اول قبل از میلاد پایتخت وقت کشور چین را از طریق هرات به ایران وصل می کرد.

بیش از 90 اثر از مجموع 450 اثر تاریخی شناسایی شده شهرستان خواف در فهرست آثار ملی ثبت شده اند.

سنگان یکی از چهار شهر شهرستان خواف در 24 کیلومتری جنوب شهر کنونی خواف و بر سر راه خواف به باخرز و تربت‌جام قرار دارد.

این شهر هم مانند دیگر شهرها و آبادیهای خراسان بزرگ فراز و نشیب‌های فراوان به خود دیده و آثار فاخری چون مسجد گنبد و مسجد جامع در آن برجای مانده و شخصیتهای بزرگی چون علی بن قاسم  سنجانی، ابو هشام سنجانی، ابوالحسن علی بن حمدویه سنجانی و رکن‌الدین محمود سنجانی (شاه سنجان) از آن دیار برخاسته‌اند.

سنگان خواف تا سده‌های اخیر پررونق بود به گونه‌ای که جغرافی‌دانان و نویسندگانی چون مولف حدود العالم، ابن حوقل، استخری، یاقوت حموی، صفی‌الدین بغدادی، حمدالله مستوفی و حافظ ابرو آن را مورد توجه قرار داده و در تالیفات خود به صراحت از نقش این منطقه از نظر علمی و فرهنگی نام برده اند.

بخش سنگان در کنار ظرفیتهای اقتصادی از جمله وجود معادن سنگ‌آهن با یک میلیارد تن ذخیره و یکی از 10 معدن بزرگ سنگ‌آهن در جهان و تامین‌کننده خوراک اولیه برای تولید 17.5 میلیون تن کنسانتره، 15 میلیون تن گندله و پنج میلیون تن سنگ‌آهن، از ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی بسیار برخوردار است.

سنگان خواف در حافظه تاریخی هموطنان زرتشتی نیز جایگاه خاصی دارد، زیرا به نقل از منابع معتبر تاریخی در مهاجرت بزرگ و دسته جمعی که زرتشتیان در صدر اسلام از سنگان خواف آغاز کرده و از دره‌ها و کوه‌ها و کویرهای قهستان گذشته و خود را به جزایر خلیج فارس رسانده‌اند، از آن‌جا به بنگال هند مهاجرت کردند و در آن جا شهری به نام سنگان ساختند و در آن شهر مقیم شده‌اند.

سنگان در سده‌های اولیه هجری همانند زوزن و خرگرد و سلامه رو به پیشرفت گذاشته و آوازه آن در قرن ششم و هفتم هجری قمری به اوج رسیده که نشانه‌های آن در قامت مسجد گنبد این شهر به چشم می خورد.

یک باستان شناس و پژوهشگر تاریخی و میراث فرهنگی استان خراسان  رضوی به خبرنگار ایرنا گفت: مسجد گنبد سنگان یکی از بناهای فاخر عصر شکوفایی فرهنگ و هنر ایران در زمان سلجوقی و در سال 535 هجری قمری ساخته شده است.

رجبعلی لباف خانیکی افزود: این بنا با نقشه تقریبا مربع با دیوارهای گچ اندود و محراب گچبری بازسازی شده و گنبدی مزین به آجر در ترکیبی موزون و چشم‌نواز با صلابت برجای مانده است و با توجه به نامناسب بودن در ورودی و نامتناسب بودن ایوان و صحنی که بعدها به آن افزوده شده، احتمال دارد بنا در ابتدا یک چهارتاقی در انتهای ایوان قبله همانند گنبد خواجه نظام‌الملک، در انتهای ایوان قبله مسجد جامع اصفهان بوده است.

وی ادامه داد: در بررسی گورستانهای سنگان و روستاهای مجاور آن بر روی برخی قبور قطعاتی از کتیبه‌های آجری عصر سلجوقیان مشاهده شده که بدون تردید متعلق به بنای باشکوهی از دوران سلجوقی در سنگان بوده‌ است و بر لچکی‌های مسجد جامع سنگان هم از همان قطعات کتیبۀ آجری نصب است که متعلق به تزئینات مسجد جامع نیست و احتمالا بازمانده از همان مسجد باشکوهی است که اکنون بخشی از آن مسجد گنبد نامیده می شود.

مسجد گنبد با اینکه تغییر و تحولات بسیار به خود دیده اما هنوز هم  آثار و شواهدی از آن برجای مانده که آن را بنایی باشکوه و زیبا جلوه می‌دهد.

این باستانشناس گفت: به دلیل گچبری و کاشی کاری زببای زیر گنبد این مسجد به نام مسجد گنبد معروف شده است.

وی افزود: قاعدۀ چهار ضلعی بنا به کمک گوشوارها و طاقنماها ماهرانه به هشت ضلعی و در نهایت دایره تبدیل شده تا استقرار گنبد بر فراز آن تسهیل شود و سطوح زیر طاق ‌در گاهی ها و لچکی ها تجلی‌گاه گچبریهای متنوع و زیبا شده است.

لباف خانبکی ادامه داد: بر گنبد این مسجد یک رشته کتیبه کوفی گلدار بسیار زیبا قابل مقایسه با کتیبه مدرسه نظامیه خرگرد نقش بسته است.

وی گفت: روی دیوارهای مسجد گنبد سنگان گچ اندود است و  مانند دیوار رباط شرف و رباط ماهی این منطقه تزئیناتی داشته است. نمای بیرونی بنا ساده و بی‌آلایش است و درخور آن همه شکوه و جلال فضای داخل نیست.

رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع ‌دستی شهرستان خواف هم  از پایان مرمت اضطراری مسجد گنبد سنگان با مشارکت شرکت اپال پارسیان سنگان در سال جاری خبر داد.

محمود باعقیده گفت: با پیگیری فرمانداری شهرستان خواف و در راستای مسوولیت اجتماعی شرکت صنعتی، معدنی اپال پارسیان سنگان، تفاهم‌نامه‌ای باهدف حفاظت و حراست از آثار تاریخی شهرستان منعقد شد که بر این اساس در مرحله نخست 500 میلیون ریال به ‌منظور مرمت اضطراری چهار بنای تاریخی شهرستان اختصاص یافت.

وی مرمت های انجام شده در این بنا را بام سازی شامل جمع آوری اندود فرسوده، شیب بندی و کاهگل‌کشی اعلام کرد و افزود:مسجد گنبد سنگان  که به خاطر آجرکاری و تزئینات زیبای گچی که در زیر گنبد آن وجود دارد به نام مسجد گنبد  معروف شده و در واقع موزه‌ای کوچک از ظرافت‌کاری‌ها و خلاقیت‏های دست و اندیشه انسان است.

رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع ‌دستی شهرستان خواف ادامه داد: این بنا از زیباترین بناهای عصر سلجوقی بوده که هنوز نمازهای یومیه در آن اقامه می‌شود و بر اساس کتیبه‌ای که باقی‌مانده سال ساخت آن 535 هجری قمری است.

تاکنون 105 اثر، محوطه و تپه تاریخی، طبیعی و میراث ناملموس شهرستان خواف در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


منبع: ایرنا


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

همایش بین المللی گفتگوهای بینافرهنگی خراسان بزرگ انعکاس جهانی می یابد

بزرگداشت عطار، بزرگداشت نماد شخصیت فرهنگ و هنر ایرانی است

راه اندازی مشاغل متناسب با فرهنگ بومی منطقه توسط کمیته امداد تربت حیدریه

اهداکنندگان خون در ساعات منع عبور و مرور شبانه جریمه نمی شوند

توزیع بیش از 7هزار تن نهاده دامی بین دامداران بخش رخ تربت حیدریه

عجیب‌ترین آداب و رسوم ازدواج در جهان

بر عزم خود برای نامزد نشدن استوارم؛ تداوم فشارها و تهدیدها در این عزم تأثیر معکوس دارد

کرونا اقامه نماز جماعت در صحن‌های مرکزی حرم امام رضا(ع) را متوقف کرد

واکسینه شدن یک هزار و 373 نفر در منطقه تربت حیدریه بر علیه کرونا

267 نفر برای حضور در انتخابات شوراهای اسلامی بخش رخ ثبت نام کردند

کرونای انگلیسی تربت حیدریه را قرمز کرد

افزایش 25 درصدی جمعیت زیرپوشش خدمات تامین ‌اجتماعی در منطقه تربت‌حیدریه

بخشدار بایگ: انتخابات شوراهای اسلامی روستائی در این بخش کاملا رقابتی است

داوطلبی بیش از300 نفر برای انتخابات شوراهای بخش مرکزی تربت حیدریه

گزارش اینترپل از واشنگتن و احضار جوان مشهدی توسط پلیس فتا

احداث هشت کشتارگاه صنعتی جدید در خراسان رضوی

ساخت و سازها و حصارکشی اراضی و باغات روستاها باید با مجوز دهیاری باشد

توزیع 15 هزار جعبه تخم نوغان در سه استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی

اعمال برخورد با تخلفات کرونایی اصناف خراسان رضوی از فردا

افتتاح هشتمین مرکز صادرات فرآورده های نفتی کشور در تربت حیدریه

ثبت نام 5 نفر با مدرک دکتری درانتخابات شوراهای روستایی خراسان رضوی

محافظت کرملین از پوتین در برابر کرونا؛ از قرنطینه صدها خلبان، پزشک و خبرنگار تا انجام وظایف رییس‌جمهوری‌ از سوچی

اصولگرایان و انتخابات 1400؛ عضو جامعه روحانیت: در اکثر کاندیداها شایستگی ریاست‌جمهوری نمی‌بینم

اصلاح طلبان و انتخابات 1400؛ انتقاد شدید سیدحسن خمینی از رد صلاحیت ها و نگاه های تنگ نظرانه / محمد جواد روح: تایید صلاحیت احمدی نژاد دور از واقعیت است

اعلام جریمه عدم ثبت املاک: از قطع یارانه تا محرومیت خدمات بانکی

آغاز مسابقات لیگ دسته یک فوتبال بانوان کشور در تربت حیدریه

حضور حداکثری درانتخابات برگ برنده در مبادلات بین المللی است

کاهش 3 درصدی مصرف انواع فرآورده های نفتی منطقه تربت حیدریه در سال 99

اعلام ممنوعیت ورود خودروهای غیربومی به پنج شهر خراسان ‌رضوی

دو اثر تاریخی تربت‌حیدریه از زلزله اخیر آسیب دید

تماشا کنید: زمزمه احیای برجام، چگونه مخالفان داخلی را هم به فکر مصادره آن انداخت؟

آغاز تصویر برداری فیلم کوتاه «مسیر مبهم» در تربت حیدریه

کرونا به شدت در حال گسترش است، خراسان رضوی روزهای سختی در پیش دارد

وضعیت نامناسب آسفالت جاده روستای رودخانه رخ صدای مردم را در آورده

زلزله شب گذشته در مه‌ولات خسارات جزئی در پی داشت

با نصب 52 کنتورهوشمند بیش از 24 میلیون مترمکعب آب صرفه جویی شد

احیای قناتهای بخش رخ تربت حیدریه با اجرای پروژه های آبخیزداری

تصاویری از روستای زیبای پلکانی کنگ

تزریق واکسن کرونا به جانبازان شیمیایی و بالای 70 درصد منطقه تربت حیدریه

آخرین روزهای زندگی مظفرالدین‌شاه و نگرانی از روی کار آمدن ولیعهدش محمدعلی شاه:مسلما کاری را که ما کرده‌ایم [امضای مشروطه]این آقا خراب خواهد کرد

امام جمعه تربت‌حیدریه: برای کار فرهنگی باید یک برنامه عمیق و گسترده داشت

کشف و پلمب منزل مسکونی محل انجام تاتو و خالکوبی در تربت حیدریه

معاون اول رییس جمهوری مجتمع فولاد رشتخوار را افتتاح کرد

نظامیان تربت حیدریه روز کاریشان را در سال جدید با شهدا آغاز کردند

اجرای طرح ملی سنجش سواد سلامت ایرانیان در تربت حیدریه

آغاز طرح شکوفایی تولید و اشتغال برتر(شتاب) در شهرستان خواف

کدام سالم ترند؛گوشت‌های گیاهی یا گوشت‌های معمولی ؟

بن بست در برجام در حال شکسته شدن است / آنقدر برجام را کوباندند، آن را از حیز اعتبار در ایران انداختند؛ آخر چرا؟ چرا تیر را به پای خودمان شلیک می کنیم؟

افزایش سنگینی ترافیک در جاده‌های ورودی مشهد در پایان سیزده بدر

باور ایمانی انتظار و ظهور را قربانی هوس های سیاسی تان نکنید