بزرگنمایی:

پایگاه خبری نوید تربت: http://www.navidtorbat.ir

نوید تربت- علیرضا حسینی مقدم- پس از 12 سال بلاتکلیفی و تعطیلی، تنها مرکز تولید تخم‌نوغان منطقه شرق کشور در تربت‌حیدریه، روز شنبه با حضور مسوولان استانی و محلی فعالیت خود را از سر گرفت.

به گزارش نوید تربت، معاون سازمان و مدیر جهاد کشاورزی تربت‌حیدریه در این آیین گفت: با توجه به قدمت90 ساله این کارگاه و از آنجا که در کشور تنها 2 مرکز تولید تخم‌نوغان وجود دارد، لازم بود در کنار مرکز تولید تخم‌نوغان گیلان، دومین مرکز تولید تخم‌نوغان کشور نیز راه‌اندازی شود.

علیرضا قادری با بیان اینکه اکنون بعد سه ماه فعالیت زیربنایی، پنج هزار جعبه تخم نوغان تولید شد، افزود: با توجه به میزان اشتغال‌زایی و استفاده از ظرفیت‌های بومی منطقه، بنا داریم میزان تولید آن را به 40 هزار جعبه  برسانیم.

وی ادامه داد: برای این میزان تولید هزار و 660 نفر روز اشتغال ایجاد و از همه اینها مهمتر اینکه با راه‌اندازی این کارگاه زنجیره تولید ابریشم در این خطه کامل شد.

به گفته قادری، تخم‌های تولید شده در محیطی سالم فریز و تا فروین سال آینده برای توزیع، نگه‌داری می‌شود.

رییس اداره توسعه نوغان‌داری خراسان رضوی نیز گفت: امسال 6 هزار و 60 جعبه تخم نوغان بین بهره‌برداران توزیع و در نهایت 237 تن پیله‌تر توسط نوغانداران این استان تولید شد که سهم تربت‌حیدریه از این میزان توزیع هزار و 180 جعبه تخم نوغان و تولید بیش از 46 تن پیله‌تر است.

علیرضا مهرابی شمار خانوار مشغول به کار در زمینه نوغان و ابریشم در تربت‌حیدریه را 769 خانوار عنوان و اظهار کرد: اگر در هر خانوار دستکم 2 نفر در این پیشه فعال باشند، حداقل هزار و 500 نفر در این حرفه مشغول فعالیت هستند.

وی در پیوند با هزینه تولید هر جعبه تخم نوغان نیز اظهار کرد: به ازای هر جعبه تخم‌نوغان دو میلیون و پنجاه هزار تومان معادل 20 میلیون و 500 هزار ریال هزینه شده‌است.

محرابی در باره فرآیند احیای کارگاه تولید تخم نوغان در تربت‌حیدریه گفت: ابتدا باید نوغانداران پیشرو که پیله مولد پرورش می‌دهند، شناسایی شوند.

به گفته وی، در طول 12 سال تعطیلی، برخی از این نوغانداران فوت کرده‌اند، از شغل خود خارج شده‌اند یا دیگر قادر به کار نیستند و به همین دلیل آمار دقیقی در دسترس نیست.

مهرابی در توضیح ویژگی‌های نوغاندار پیشرو افزود: این افراد از دانش و تجربه کاری بالایی برخوردارند و معمولاً پیله‌های تولیدی کرم‌های ابریشم والد، میزان تولید کمتری دارد و باید با قیمت بالاتری خریداری شود.

وی ادامه داد: پس باید با این افراد قرارداد بسته شود تا متعهد شوند پیله‌تر سالم – که شفیره داخل آن از بین نرفته – را به کارگاه تولید تخم نوغان تحویل دهند؛ سپس شرایط تبدیل پیله به پروانه فراهم می‌شود و از جفت‌گیری پروانه‌های والد، تخم‌های نسل F1 تولید و برای پرورش در فصل آینده آماده تحویل به نوغانداران خواهد شد.

نگاهی به پیشینه نوغان‌داری در تربت‌حیدریه

تا سه دهه قبل، حدود یک هزار و 200 کارگاه ابریشم‌کشی در بایگ تربت‌حیدریه فعال بود که 75 درصد نخ ابریشم ایران را تولید می‌کرد و اکنون تنها نزدیک به 400 واحد – که اغلب فعالیت کمی دارند – باقی مانده‌اند که البته ضربان قلب آنها نیز به شماره افتاده است.

فعالیت پیله‌وران عمدتاً از 20 فروردین آغاز و حدود سه ماه ادامه دارد و بسیاری از آنان در باقی سال به شغل‌های کاذب روی می‌آورند تا بتوانند معیشت و زندگی خود و خانواده‌هایشان را تامین کنند و یا تلاش می‌کنند با کمک واسطه‌ها خود را با پیله‌های وارداتی مشغول نگه دارند.

بایگ نخستین شهر ملی ابریشم‌کشی در ایران

شهر بایگ در 20 کیلومتری شمال‌غربی تربت‌حیدریه قرار دارد و بر اساس سرشماری سال 1395، سه هزار و 545 نفر جمعیت دارد. این منطقه در سال 1380 حدود 70 درصد ابریشم کشور را تأمین می‌کرد، علاوه بر نوغانداری، بخشی از مردم این منطقه از طریق کشاورزی (بادام، زعفران، گندم) امرار معاش می‌کنند.

روستای بسک در بایگ با سه هزار و 400 نفر جمعیت، حرفه ابریشم‌کشی را به عنوان شغل آبا و اجدادی حفظ کرده است.

این روستا در مرداد 1397 به عنوان تنها روستای ملی صنایع دستی خراسان رضوی در رشته ابریشم‌کشی ثبت ملی شد که در مرداد همان سال با حضور جمعی از مسوولان کشوری و محلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از سند ثبت ملی روستای بسک به عنوان تنها روستای ملی صنایع دستی خراسان رضوی در رشته ابریشم‌کشی رونمایی شد.

همچنین شهر بایگ در مرداد 1398 به عنوان نخستین «شهر ملی ابریشم‌کشی» ایران انتخاب شد.