بزرگنمایی:

پایگاه خبری نوید تربت: http://www.navidtorbat.ir

تک نرخی کردن ارز را از هر منظری که به آن نگاه کنیم برای اقصاد کشور مفید است و میتواند رانت و مفاسد اقصادی را کاهش چشم گیری دهد در این راه قطعا مشکلات فراوانی برای دولت بوجود خواهد آمد که مهمترین آن ایجاد موانع از سوی دارندگان امضاههای طلایی و شبکه رانتی ارز که منافع سرشاری را از دست می دهند به همین دلیل  معمولا دولتهای قبل  چنین ریسکی را متحمل نمی شدند.

دولت چهاردهم از ابتدای شروع بکار با مشکلات عدیده ای چون روی کارآمدن ترامپ،حادثه هفتم اکتبر،جنگ منطقه ای به ویژه تحمیل جنگ 12 روزه  به ایران واعمال مکانیسم ماشه وبرگشت تحریم های شورای امنیت مواجه شده برغم تحمیل این شرایط دولت  دو دهک یارانه بگیران را حذف کرده است در حالیکه دولت قبل با وجودداشتن  قانون، نتوانست ویا نخواست این کاررا انجام دهد با این حال این سوال مهم مطرح است که آیا در شرایط فعلی که کشور با تشدید تحریمها وبه تبع آن محدودیت منابع مالی  و اعتراضات مرمی مواجه است دولت می بایست این جراحی را انجام می داد یا خیر؟

درست یا نادرست بودن «جراحی اقتصادی دولت در حوزه ارز» به خودِ اصل تصمیم محدود نمی‌شود، بلکه به «زمان اجرا، شیوه اجرا و سیاست‌های مکمل» بستگی دارد. برای ارایه پاسخ اجمالی موارد فوق به  تفکیک تبیین می گردد .

1. از نظر تئوریک: بسیاری از اقتصاددانان معتقدند چندنرخی بودن ارز، رانت، فساد و ناکارآمدی ایجاد می‌کند. بنابراین: اصلاح نظام ارزی کاهش فاصله نرخ رسمی و بازار، حرکت به سمت شفافیت است.

از این نظر ، اصل جراحی اقتصادی قابل دفاع است و تا زمانی که نرخ ارز تک نرخی نباشد رانت و فساد وجوددارد

 2. از نظر زمان‌بندی (مقطع فعلی است) که در این مورد اختلاف نظر است. جراحی اقتصادی معمولاً باید زمانی انجام شود که: تورم مهار شده باشد، اعتماد عمومی بالا باشد، ذخایر ارزی کافی وجود داشته باشد و سیاست خارجی و تجاری باثبات باشد اگر این پیش‌شرط‌ها فراهم نباشد، هزینه‌های اجتماعی و تورمی جراحی بسیار بالا می‌رود و فشار اصلی به: طبقه متوسط  واقشار کم‌درآمد منتقل می‌شود.

3. از نظر شیوه اجرا: حتی اگر زمان نامناسب باشد، اجرای درست توسط تیم اقتصادی  کارآمد ومنسجم دولت می‌توانست بخشی از آسیب‌ها را کاهش دهد که با وجود انتصابهای صورت گرفته در این دولت با دیده تردید مواجه می باشد. لذا بدلیل فقدان ضرورت پیش گفته، در عمل مشکلاتی دیده می‌شود مثل: ضعف در اقناع افکار عمومی  ،جبران ناکافی از طریق یارانه‌های هدفمند ، شوک ناگهانی به قیمت‌ها ، نبود سیاست‌های حمایتی هم‌زمان؛  در این حالت، جامعه احساس می‌کند «هزینه اصلاح» عادلانه توزیع نشده است.

اگر  واقع‌بینانه تر به موضوع بنگریم نتیجه این است: اصل اصلاح نظام ارزی ضروری است چون باعث کاهش رانت و فساد ناشی از چند نرخی بودن ارز؛ کنترل تورم و ثبات اقتصادی و همچنین مدیریت منابع ارزی کشورمیشود ، اما اجرای آن باتوجه به اینکه کشور در بد ترین شرایط تحریمی است واعتراضات معیشتی هم در جریان است زمان مناسبی به نظر نمی رسد. ابتدا میبایست دولت مساله مهم ارتباط با دنیا و رفع تحریم ها را که خواست مردم هم میباشد به نتیجه مطلوبی میرساند ،تورم را کنترل می نمود و اعتماد عمومی را افزایش میداد و سپس به سراغ اصلاح نظام ارزی و مبارزه قاطع با رانت خواران این حوزه میرفت .

 متاسفانه وضع موجود حاصل سیاست های اشتباه چند دهه گذشته میباشد که فشار زیادی به قشرضعیف جامعه تحمیل کرده و حتی قشر متوسط جامعه را که تاثیر گذارترین قشر تحولات اجتماعی  محسوب میشوند در سالهای اخیر باشیب تند به سمت فقرکشانده وضعیت امروز جامعه را رقم زده است.

جواد باقرزاده - دکترای جامعه شناسی اقتصادی و توسعه