ایرنا:نان، اصلی‌ترین جز سبد غذایی خانوارهای ایرانی است؛ ماده‌ای که روزانه مصرف می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت یا بیماری جامعه دارد؛ با این حال، طی دهه‌های گذشته، ذائقه عمومی به سمت نان‌های سفید، نرم و تهیه‌شده از آردهای کاملا تصفیه‌شده رفته است؛ آردهایی که در فرآیند سبوس‌گیری شدید بخش بزرگی از فیبر، ویتامین‌ها و املاح معدنی خود را از دست می‌دهند.

همین موضوع باعث شده کارشناسان تغذیه نان سفید را یکی از عوامل پنهان بروز بیماری‌هایی مانند دیابت، چاقی، یبوست، بیماری‌های قلبی و حتی برخی سرطان‌های گوارشی بدانند.

در این میان خراسان رضوی با اجرای برنامه تولید نان کامل بر پایه آرد کامل یا آرد با سبوس‌گیری کمتر، گامی مهم در اصلاح الگوی مصرف نان برداشته است. این استان اکنون به‌عنوان یکی از استان‌های پیشتاز کشور در اجرای این طرح شناخته می‌شود؛ طرحی که از مرحله تولید آرد آغاز شده و تا پخت نانوایی‌ها ادامه دارد.

نان کامل چیست و چه تفاوتی با نان رایج دارد؟

نان کامل از آردی تهیه می‌شود که اجزای اصلی دانه گندم، شامل سبوس، جوانه و آندوسپرم تا حد زیادی در آن حفظ شده است. در مقابل، آرد سفید رایج، بخش عمده سبوس و جوانه را از دست می‌دهد و تنها نشاسته باقی می‌ماند. سبوس منبع غنی فیبر غذایی، ویتامین‌های گروه B، آهن، منیزیم، روی و آنتی‌اکسیدان‌هاست؛ عناصری که نقش مهمی در سلامت دستگاه گوارش، تنظیم قند و چربی خون دارند.

کارشناسان تغذیه تاکید می‌کنند مصرف نان کامل به دلیل فیبر بالا باعث احساس سیری طولانی‌تر شده و از پرخوری جلوگیری می‌کند. این ویژگی نقش مهمی در کنترل وزن و پیشگیری از چاقی دارد. همچنین فیبر موجود در نان کامل سرعت جذب قند را کاهش داده و از نوسانات شدید قند خون جلوگیری می‌کند؛ مساله‌ای حیاتی برای افراد مبتلا به دیابت یا در معرض آن.

از سوی دیگر نان کامل به بهبود عملکرد دستگاه گوارش، کاهش یبوست و حفظ سلامت روده‌ها کمک می‌کند. مطالعات علمی نشان می‌دهد مصرف منظم غلات کامل خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌–عروقی و برخی سرطان‌ها به‌ویژه سرطان روده بزرگ را کاهش می‌دهد.

در خراسان رضوی با همکاری دستگاه‌های متولی از جمله جهاد کشاورزی، صنعت، معدن و تجارت، دانشگاه‌های علوم پزشکی و اتحادیه‌های نانوایان، زنجیره تولید نان کامل به‌صورت هدفمند شکل‌گرفته است. کاهش درصد سبوس‌گیری آرد، آموزش نانوایان برای پخت اصولی نان کامل و فرهنگ‌سازی میان مردم از جمله محورهای اصلی این برنامه به شمار می‌رود.

مسوولان حوزه سلامت معتقدند اگرچه تغییر ذائقه مردم از نان سفید به نان کامل زمان‌بر است اما تجربه استان‌هایی مانند خراسان رضوی نشان می‌دهد با اطلاع‌رسانی صحیح و عرضه نان با کیفیت استقبال عمومی به‌تدریج افزایش می‌یابد.

چالش‌ها و ضرورت فرهنگ‌سازی

با وجود مزایای فراوان، تولید و مصرف نان کامل با چالش‌هایی نیز همراه است. رنگ تیره‌تر، بافت متفاوت و ماندگاری کمتر نان کامل نسبت به نان سفید از جمله مواردی است که ممکن است در ابتدا مورد پسند برخی مصرف‌کنندگان نباشد. از همین رو کارشناسان تأکید دارند فرهنگ‌سازی، آموزش و اطلاع‌رسانی رسانه‌ای نقش کلیدی در موفقیت این طرح دارد.

حرکت به سمت نان کامل، تنها یک تغییر در شیوه پخت نان نیست بلکه سرمایه‌گذاری بلندمدت برای سلامت جامعه است؛ کاهش بار بیماری‌های مزمن و به همان نسبت هزینه‌های درمان و ارتقای کیفیت زندگی مردم از مهم‌ترین دستاوردهای این رویکرد به شمار می‌رود.

خراسان رضوی با پیشگامی در این مسیر الگویی برای سایر استان‌ها ارائه کرده است؛ الگویی که نشان می‌دهد اصلاح یک ماده غذایی ساده و روزمره می‌تواند تأثیری عمیق بر سلامت نسل‌های آینده داشته باشد.

خراسان رضوی پیشتاز تولید نان کامل در کشور؛ صرفه‌جویی 4 هزار تنی گندم و ارتقای سلامت مردم

با هدف ارتقای سلامت عمومی و کاهش بیماری‌های مزمن، خراسان رضوی با کاهش میزان سبوس‌گیری آرد و توسعه تولید نان کامل گامی موثر در اصلاح الگوی غذایی مردم برداشته است. این طرح علاوه بر اثراتی بر سلامتی مردم، صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف گندم استان به همراه داشته است.

مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خراسان رضوی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا از عرضه نان کامل در 275 نانوایی استان خبر داد و افزود: طبق هدف‌گذاری انجام شده شمار نانوایی‌های عرضه‌کننده نان کامل تا پایان سال به 500 واحد خواهد رسید.

محمد ابراهیم سهرابی با اشاره به استقبال خوب مردم از نان کامل گفت: اطلاع‌رسانی رسانه‌ها و آگاه‌سازی عمومی نسبت به مزایای آرد کامل نقش مهمی در افزایش مصرف این نان داشته است.

این مسوول گفت: خراسان رضوی در کشور در زمینه تولید نان کامل پیشتاز است و با میزان سبوس‌گیری 12.2 درصدی پایین‌ترین نرخ کشور را دارد در حالی که میانگین سبوس‌گیری در کشور 15 درصد است.

وی افزود: همچنین تولید آرد کامل در این استان نیز از 200 تن در تیرماه اکنون به سه هزار تن در ماه رسیده که نشان‌دهنده استقبال گسترده مردم است.

سهرابی با بیان اینکه کیفیت آرد مصرفی برای نان کامل حفظ شده است، افزود: آرد مورد استفاده در تولید نان کامل باید دارای کیفیت بالایی باشد تا فرآیند پخت و ارزش تغذیه‌ای نان به‌طور کامل حفظ شود.

وی همچنین از صرفه‌جویی چهار هزار تنی گندم در استان خبر داد و گفت: با اجرای طرح کاهش سبوس‌گیری آرد و ترویج تولید نان کامل از شهریور امسال میانگین سبوس‌گیری استان به 12.2 درصد کاهش یافته است.

مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان تاکید کرد: آرد کامل حاوی سبوس و جوانه گندم است و ارزش تغذیه‌ای بالایی دارد؛ مصرف آن می‌تواند در پیشگیری از بیماری‌های قلبی، دیابت و کم‌خونی مؤثر باشد.

به گفته سهرابی، اجرای این طرح علاوه بر ارتقای سلامت مردم، صرفه‌جویی چهار هزار تنی گندم در استان را به همراه داشته که ارزش اقتصادی آن بالغ بر 800 میلیارد ریال برآورد می‌شود.

نان، غذای غالب ایرانیان و محور سلامت جامعه / سرانه مصرف نان در ایران 2 برابر میانگین جهانی است

کارشناس مسوول دبیرخانه کارگروه سلامت و امنیت غذایی خراسان رضوی نیز پیش از این در جلسه شورای اداری شهرستان مشهد گفت: با توجه به سرانه بالای مصرف نان در کشور این ماده غذایی اصلی‌ترین و پرمصرف‌ترین خوراک ایرانیان است و نقشی تعیین‌کننده در سلامت عمومی جامعه دارد.

دکتر اسماء افشاری افزود: نان در ایران به عنوان غذای غالب خانوار اهمیت فراوانی در زنجیره غذایی دارد از این رو ارتقای کیفیت و سلامت نان از اولویت‌های اصلی نظام سلامت محسوب می‌شود.

وی با اشاره به آمار مصرف نان در کشور اظهار کرد: سرانه مصرف نان در ایران حدود 2 برابر میانگین جهانی و 37 درصد بیشتر از متوسط مصرف کشورهای خاورمیانه است و این موضوع ضرورت توجه بیشتر به کیفیت و ارزش تغذیه‌ای نان را دوچندان می‌کند.

افشاری در ادامه با تشریح اقدامات حوزه سلامت غذایی گفت: در این راستا شیوه‌نامه آرد و نان کامل در سال 1402 به همه استان‌ها ابلاغ و طبق مصوبه کمیسیون اصل 90 مجلس مقرر شد تا پایان همان سال در هر استان حداقل یک کارخانه تولید آرد کامل فعال شود.

وی افزود: خراسان رضوی از استان‌هایی است که پراکندگی مطلوبی در عرضه نان کامل دارد و هم‌اکنون تعدادی از نانوایی‌ها در شهر مشهد و سایر شهرستان‌ها اقدام به تولید و عرضه نان کامل می‌کنند.

کارشناس دبیرخانه سلامت و امنیت غذایی استان تاکید کرد: در کنار افزایش شمار نانوایی‌های عرضه‌کننده نان کامل، پایش و نظارت بر کیفیت این محصول نیز از اهمیت ویژه‌ای دارد و محور اصلی فعالیت‌های این کارگروه رویکرد سلامت‌محور در تولید، توزیع و مصرف نان برای ارتقای امنیت غذایی و سلامت شهروندان است.