بزرگنمایی:
کارشناسان فرهنگی و تربیتی معتقدند که تلفن همراه هوشمند و شبکههای اجتماعی چالشهای جدی برای کتابخوانی ایجاد کردهاند و نیازمند راهکارهای هدفمند هستند.
پایگاه خبری نوید تربت:http://www.navidtorbat.ir
محمد شریفی تربتی
در سالهای اخیر، تلفن همراه هوشمند و شبکههای اجتماعی به بخش جداییناپذیر زندگی نوجوانان و جوانان تبدیل شده است. این ابزارها دسترسی سریع به اطلاعات را فراهم میکنند، اما کارشناسان فرهنگی و تربیتی معتقدند که همزمان چالشهای جدی برای کتابخوانی ایجاد کردهاند و نیازمند راهکارهای هدفمند هستند.
بر همین پایه کارشناسان مهمترین چالشهای فضای مجازی را برای مطالعه علمی و عمیق چنین بیان میکنند:
کاهش تمرکز و مطالعه عمیق
مطالعه سطحی و مرور سریع
وابستگی به سرگرمی دیجیتال
ضعف سواد رسانهای و انتخاب منابع معتبر
اختلال در هویت و ارزشها
اعتیاد به فضای مجازی و کمبود زمان
تغییر سبک مطالعاتی به محتوای کوتاه و سریع
جایگاه کتابخانهها و مطالعه سنتی
کتابخانههای مدارس، دانشگاهها و کتابخانههای عمومی و خصوصی همچنان نقش مهمی در ترویج مطالعه علمی و پژوهشی دارند. کتابخانههای مدارس نخستین پایگاه آشنایی کودکان و نوجوانان با کتاب هستند، اما تنها حدود 15 درصد مدارس کشور دارای کتابخانههای مجهز و غیردرسی هستند.
در دانشگاهها نیز کتابخانههای علمی رشد چشمگیری داشتهاند، اما استفاده گسترده از منابع دیجیتال موجب کاهش مطالعه عمیق شده است. کتابخانههای عمومی با بیش از 3800 شعبه و مراکز مطالعه خصوصی، محیطی آرام برای مطالعه فراهم میکنند، اما بیشتر مطالعهها سطحی یا آموزشی است و سهم مطالعه پژوهشی هنوز محدود است.
دیدگاه امام خمینی و رهبر معظم انقلاب در زمینه ی جایگاه کتاب و کتابخوانی
امام خمینی(ره) کتاب را وسیلهای برای تزکیه نفس، تهذیب اخلاق و رشد فکری میدانستند:
«کتاب، مبدأ همهی پیشرفتها و تمدنهاست.»
رهبر معظم انقلاب نیز مطالعه را «تنفس روح» و کتاب را «غذای عقل و روح» معرفی کردهاند و تأکید دارند که هیچ چیز جای کتاب را نمیگیرد و رشد فضای مجازی نباید ما را از مطالعه عمیق بینیاز کند.
با این توصیف کارشناسان حوزه تربیت و آموزش راهکارهای زیر را پیشنهاد میکنند:
1- تقویت کتابخانهها: افزایش منابع علمی و مرجع در مدارس و دانشگاهها و ایجاد محیطهای مطالعه آرام و جذاب.
2- ترکیب منابع دیجیتال و فیزیکی: ارائه کتابهای الکترونیک معتبر و پایگاههای علمی همراه با کتابخانههای سنتی.
3- تشکیل باشگاههای مطالعه و گروههای پژوهشی: ایجاد محیطهای تعاملی برای بحث، نقد و تبادل نظر.
4- آموزش سواد رسانهای و پژوهشی: افزایش توانایی تحلیل و انتخاب منابع معتبر دیجیتال.
5- کارگاهها و برنامههای انگیزشی: برگزاری نشستهای نقد کتاب، مسابقات پژوهشی و معرفی کتابهای ارزشمند.
6- ایجاد فضای مطالعه مناسب: سالنهای مطالعه مجهز، آرام و راحت که جایگزین جذاب برای مطالعه در خانه باشد.
در مجموع باید به این نکته ی مهم اشاره کرد که، فضای مجازی با وجود جذابیت و دسترسی سریع، نمیتواند جای کتاب را بگیرد. تنها با حمایت از کتابخانهها، آموزش سواد رسانهای و پژوهشی و ایجاد محیطهای مطالعه مناسب میتوان مطالعه علمی و پژوهشی را در نوجوانان و جوانان ترویج داد و فضای مجازی را به ابزاری تکمیلی برای مطالعه تبدیل کرد.