آخرین مطالب

نگاهی به جایگاه و کارکرد آسبادهای نشتیفان خواف فرهنگی

نگاهی به جایگاه و کارکرد آسبادهای نشتیفان خواف

  بزرگنمایی:

پایگاه خبری نوید تربت: http://www.navidtorbat.ir

باد یا هوای متحرک یکی از آن موهبات الهی بود که در تعدیل درجه حرارت و پراکندن بذر گیاهان و جابه‌جا کردن ابرها و لطافت فضای زندگی اولیه بشر نقش بزرگی ایفا می‌کرد.

به گزارش نوید تربت به نقل از ایسنا،یک پژوهشگر و باستان‌شناس خراسانی گفت: از آغاز خلقت بشر بر روی زمین بهترین و کارسازترین یاور انسان مواهب طبیعی اعم از جاذبه زمین، آب، باد، آتش، خاک، سنگ، گیاهان و جانوران بودند که به انحاء گوناگون انسان را در تداوم زندگی یاری می‌رساندند.

رجبعلی لباف خانیکی افزود: پس از دوران یکجانشینی انسان نیز باد در زندگی او تاثیرگذار بود. شعله‌ور کردن آتش، برافروختن آتش در کوره‌های کوچک صنعتی و اجاق‌ها و تنورها با دمیدن باد صورت می‌گرفت، عامل حرکت قایق‌ها و کشتی‌ها در دریاها باد بود و...

وی افزود: اما بیشترین و ملموس‌ترین استفاده از باد در صحنه زندگی روزمره، در امر جدا کردن گندم از کاه و آرد کردن گندم و دیگر غلات در «آسباد» بود که در بخش اول به فلسفه وجودی و پراکندگی جغرافیایی آن‌ها از جمله سیستان اشاره کردیم.

 

مروری بر جایگاه و کارکرد آسبادهای منطقه خواف

در این قسمت جایگاه و کارکرد آسبادهای منطقه خواف به ویژه «نشتیفان» را مرور می‌کنیم.

 این پژوهشگر و باستان‌شناس خراسانی گفت: شهرستان خواف در جنوب شرقی خراسان رضوی و هم‌ مرز با کشور افغانستان است. این منطقه گذشته پرشکوهی داشته و چهار شهر زوزن، سلامه، خرگرد و سنگان هر یک جایگاه والایی در عرصه فرهنگ و تمدن داشتند و بزرگانی را در خود پرورش دادند که آثار و ابنیه پر شکوه آن دوران طلایی در میان ویرانه‌های آن شهرها برجای مانده است؛ مانند مسجد عظیم ملک‌زوزن، بقایای مدرسه نظامیه و مدرسه باشکوه غیاثیه در خرگرد، مسجد جامع و مسجد گنبد در سنگان و کوشک سلامه.

 لباف خانیکی افزود: خواف در مسیر باریکه پستی به عرض متوسط حدود 100 کیلومتر میان رشته‌کوه‌های چهل‌تن در شمال و سیاه‌کوه در جنوب قرار گرفته و بادهای 120 روزه که به بادهای سیستان و هرات مشهورند و از اواخر اردیبهشت از کوه‌های «هیمالیا» و «بابا» در افغانستان بر می‌خیزند، تا پایان شهریور ماه آن باریکه گذرگاه را از شرق به غرب به سمت کویر نمک در می‌نوردند. همان‌ گونه که جریان دیگری از آن باد دشت سیستان را به سمت کویر لوت و سواحل عمان در می‌نوردند. آن بادها، اگرچه خساراتی به همراه داشته و دارند ولی در آن سرزمین‌های گرم و کم باران از سویی موجب اعتدال نسبی هوا  و جابه‌جایی ابرها می‌شوند و از سوی دیگر انرژی حاصل از باد این امکان را فراهم می‌آورده تا در منطقه، آسبادهایی ساخته شوند و در تهیه آرد و فراهم آوردن قوت مردم به کار آیند.

وی  ادامه داد: در منطقه خواف بیش از 150 آسباد وجود داشته که بیشتر آن‌ها در آبادی‌های روی یا رود ( خواف فعلی)، خرگرد، سنگان، نشتیفان، لاج، برآباد و نیازآباد به صورت انفرادی یا مجموعه قرار داشتند. در حال حاضر فقط در نشتیفان واقع در 23 کیلومتری جنوب شهر خواف دو مجموعه از آن‌ها نزدیک به یکدیگر برجای مانده و  به قدری جاذبه دارند که همه روزه خیل گردشگران را به خود جلب می‌کنند. آسبادهای نشتیفان به لحاظ ساختار و کارکرد مشابه آسبادهای سیستان و نهبندان هستند، با این تفاوت که بالاخانه آن‌ها بر خلاف آسبادهای سیستان که گردند، پلان مربع دارند.

 این پژوهشگر و باستان‌شناس گفت: هر یک از مجموعه‌ها متشکل از چند آسباد مجاور یکدیگرند که معمولا بر بلندترین پشته و خالی از درخت و ابنیه معارض دیگر احداث می‌شدند و به همین دلیل آسبادهای نشتیفان همجوار با گورستان، خالی از درخت هستند.

لباف خانیکی عنوان کرد: فرهنگ آسبادها قابل تامل است، زیرا هر یک از اجزا و اندام‌های کوچک و بزرگ آسباد نام با مسمایی داشته که خود به تنهایی  قابلیت این را دارد که در قالب کتاب یا مقاله جامعی تنظیم شود.

وی تصریح کرد: هر آسباد در کلیت از دو جزء «سرٍ آسیا» یا به تعبیر دهخدا «آس‌خانه» و «بالاخانه» ساخته شده‌اند. آس‌خانه سالن یا اطاق هم کف است که دارای وسعت نسبتا زیاد است و بالاخانه اطاقی مربع شکل و ایوان مانند بر بام آس‌خانه قرار دارد و در هر کدام تاسیساتی را شامل می‌شوند که کارکرد آن‌ها با یکدیگر به آسباد واقعیت می‌بخشند.

 این پژوهشگر و باستان‌شناس خراسانی افزود: مهندسانی که آسبادهای نشتیفان را ساخته‌اند به همه جوانب امر توجه داشته و کوشیده‌اند حداکثر استفاده از انرژی باد را کسب کنند  تا جایی‌که علاوه بر آرد کردن گندم، حتی در بیختن و پاکسازی گندم‌ها نیز از طریق کانالی، باد را به داخل آس‌خانه منتقل کرده و مورد استفاده قرار می‌دادند.

لباف خانیکی اظهار کرد: نوع خاص معماری و مرمت، تهیه و انتقال سنگ‌ها از دوردست، نوآوری‌هایی جهت باز و بسته کردن ابزارآلات، تعویض قطعات فرسوده، کم و زیاد کردن فاصله سنگ‌ها از یکدیگر، اقدام جهت ریز و درشت کردن آرد، کم و زیاد کردن سرعت سنگ، به حرکت در آوردن یا توقف سنگ از جمله ترفندها و نوآوری‌های مهمی بوده که بارها در آسبادهای نشتیفان تجربه شده است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

از وضعیت موجود در عرضه مرغ شرمنده ایم

طراحی و ساخت دستگاه جوجه کشی تمام اتومات توسط هنرجوی هنرستان تربت حیدریه

چهار روستای خراسان رضوی در مرحله نهایی هفتمین جشنواره دوستدار کتاب ایران

تربت حیدریه، نماینده خراسان رضوی در مسابقات قهرمانی والیبال ساحلی کشور

شناسایی 6 نفر مشکوک به کرونای جهش یافته انگلیسی در تربت حیدریه

جوابیه دانشگاه تربت حیدریه در مورد قرارگرفتن دانشگاه تربت‌حیدریه زیر نظر هیات امنای دانشگاه نیشابور + توضیحات نوید تربت

تصاویر: بیداری طبیعت

هجوم خفاش‌های قرمز به استرالیا

دانشگاه تربت حیدریه عملا زیر نظر هیات امنای دانشگاه نیشابور قرار گرفت

خسارت شدید سرما به درختان بادام و زردالوی بخش رخ تربت حیدریه

تامین نیاز آموزش و پرورش 8 شهرستان توسط دانشگاه فرهنگیان تربت‌حیدریه

بازداشت مدیر یک شرکت معدنی سنگان خواف به دلیل تخلف مالی

حضور پرافتخار ترین تیم والیبال نشسته خراسان رضوی در رقابتهای لیگ برتر در گرو 100 میلیون تومان

انتشار حدود دویست عنوان کتاب طی یک ماه در خراسان رضوی

تجلیل از بهورزان نمونه کشوری دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه

تشدید پروتکل‌های بهداشتی تاسیسات گردشگری خراسان رضوی در نوروز 1400

سرپرست ستاد انتخابات خراسان رضوی: رقابتهای انتخاباتی باید سالم باشد

دهیاران موظف به تکمیل شناسنامه روستاها هستند

کنکاشی بر احداث مسجدتاریخی عماد تربت حیدریه/ سناتوری که متولی مسجد بود

در قالب نذر هشتم 10 زندانی نیازمند تربت حیدریه آزاد شدند

آغاز طرح زمستانه کتاب در خراسان رضوی

آیا بیش از هزارو 200 تماس نشان دهنده زنده بودن 9 خدمه سانچی است؟

بیش از220 انجمن ادبی در استان خراسان رضوی فعال هستند

270 کیلوگرم گوشت گرم بین نیازمندان بخش رخ توزیع شد

توزیع بیش از 79 تن اقلام اساسی در سطح شهرستان تربت حیدریه

احداث اقامتگاه های بوم گردی فرصتی طلایی برای رونق روستاها

ادعای پیروی از علی(ع) و این همه فاصله و تضاد با رفتار و کردار ایشان؟!

روزی که «شهرنو» برای همیشه تخریب شد / جزئیاتی از آخرین روزهای یک محله پر حرف و حدیث

عضو شورای شهر تربت حیدریه درخواست لغو یک مصوبه شورا را نمود

مسئولان شرکت مخابرات روستاهای منطقه رخ را فراموش کرده‌اند

صید بچه کوسه عجیب الخلقه در اندونزی+تصاویر

سارقین دامها و احشام بخش رخ در سرقت دوم ناکام ماندند

انتخابات پیش رو و لزوم تقویت شبکه اینترنت در بخش رخ تربت حیدریه

اختصاص سهمیه جدید روغن و برنج به خراسان رضوی

روز شمارتبدیل شهرستان رشتخوار به بزرگترین تولیدکنند فولاد کشور

آیا نمایندگان تندرو مجلس در مقابل تصمیم نظام خواهند ایستاد؟

پوستر ششمین جشنواره ملی عکس زعفران ایران رونمایی شد/ برگزیدگان بخشهای مختلف جشنواره معرفی شدند

اختصاص یارانه کتاب به اعضای جام باشگاههای کتابخوانی

دستگیری سارقان کابل های برق اسدآباد بخش رخ در عملیات تعقیب و گریز شبانه

تولد نوزاد عجول قبل از رسیدن به بیمارستان

اجرای طرح یک روستا یک محصول برای اولین بار در روستای بسک تربت حیدریه

نگاهی به تاریخ چند هزار ساله خواف

امضای تفاهمنامه تحویل پساب فاضلاب تربت‌حیدریه به مجتمع فولاد

اختتامیه اولین مسابقه چله کلو در تربت حیدریه به روایت تصویر

خسارت تندباد به چند واحد مسکونی درجوادیه بخش رخ

درخشش شاعران خراسان رضوی در پانزدهمین جشنواره شعر فجر

برترین های اولین مسابقه بزرگ شعرخوانی چله کلو معرفی شدند

بخش رخ به نگین گردشگری تربت حیدریه تبدیل می شود

انبوه ‌سازی و آپارتمان سازی در تربت حیدریه آری یا نه

اصل نظام رتبه بندی برای سنجش صلاحیت حرفه ای معلمان است