آخرین مطالب

نگاهی به تاریخچه شب یلدا در ایران فرهنگی

نگاهی به تاریخچه شب یلدا در ایران

  بزرگنمایی:

پایگاه خبری نوید تربت:www.navidtorbat.ir

یلدا کلمه‌ای ادبی و به معنای میلاد مسیح(ع) است اما ایرانیان تا مدت زیادی از معنای آن بی‌اطلاع بوده‌اند و آن را به عنوان طولانی‌ترین شب سال شناخته‌اند.

استادیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد در نشستی مجازی که تحت عنوان چله زمستان، آذرجشن ایرانی یا یلدای سریانی که به همت قطب علمی فردوسی و شاهنامه برگزار شد، در رابطه با تاریخچه یلدا اظهار کرد: یلدا یک کلمه آرامی شرقی یا به عبارتی دقیق‌تر سریانی و به معنای میلاد است که منظور از میلاد، میلاد مسیح(ع) است. معنای کلمه یلدا این فرضیه را به وجود آورده که آیا واقعا منظور میلاد مسیح(ع) است یا شخصیتی دیگر. باید بگویم قدیمی‌ترین شواهد کلمه یلدا در زبان فارسی مربوط به قرن پنجم هجری است. ابوریحان بیرونی در اواخر قرن چهارم در آثار خود از یلدا به عنوان یکی از جشن‌های مسیحیان خوارزم نام می‌برد. هرگز ذکری از جشنی به نام یلدا در میان جشن‌های ایرانی وجود ندارد.

پدرام جم افزود: پرسش این است که جشن یلدایی که ایرانی‌ها برگزار می‌کنند، اساسا جشنی است خارجی و به واسطه مسیحیان وارد ایران شده یا جشن کهنی است که تغییر نام داده است. افرادی پیش از ما بر این نظر بودند که یلدا اساسا جشن میلاد مسیح(ع) بوده و به واسطه مسیحیان ایرانی وارد دوره اسلامی شده است؛ به عبارتی اینان بر این اعتقاد بودند که پیش از اسلام، بخش قابل توجهی از ایرانیان مسیحی شده بودند و میلاد مسیح را برگزار می‌کردند و وقتی که مسلمان شدند، این رسم جشن میلاد مسیح(ع) را به دوره اسلامی هم آوردند و همچنان یلدا را گرامی می‌داشتند.

استادیار تاریخ دانشگاه فردوسی عنوان کرد: البته در رابطه با این نظر مشکلات بسیار بزرگی وجود دارد. مدارک و شواهدی وجود ندارد که اثبات کند بخش بزرگ و اکثریت جامعه ایران قبل از اسلام، مسیحی شده باشند. ما در مدارک مکتوب در منابع فارسی میانه اثری از این جشن به نام یلدا یا به هر نامی که به این معنا باشد نداریم و پذیرش این فرض مشکل است.

جم تصریح کرد: حتی با فرض اینکه مسیحیان چنین جشنی را برگزار می‌کردند، بازهم خیلی سخت است بپذیریم که جامعه مسیحی مسلمان شده همچنان بخواهد جشن میلاد را با خود حفظ کند. پس این فرض به احتمال زیاد خطاست و نمی‌تواند درست باشد اما مساله این است که چطور ممکن است یک مملکتی که اکثریتش مسلمان است، یک رسم را برگزار کنند که مشخصا آرامی‌زبان‌ها این نام را برای میلاد مسیح(ع) به کار می‌برند.

 

یلدا میلاد میترا

وی ادامه داد: حدود 50 سال اخیر یکی از اساتید دانشگاه تهران نظر جدیدی را مطرح کرد که امروز یکی از شناخته‌ترین شده نظرات در این خصوص است. وی گفته که یلدا اگرچه به معنای میلاد است اما منظور میلاد میتراست. میترا ایزد بسیار مهمی بین ایرانیان و هندیان باستان است. نظر وی بر این فرض استوار است که در قلمرو روم پیروان میترا میلاد او را در 25 دسامبر برگزار می‌کردند و جامعه مسیحی میلاد میترا را برای خود برگزیده و میلاد مسیح(ع) را از هر تاریخی که بوده، تغییر داده و روز 25 دسامبر را برای آن انتخاب کرده است.

این استادیار تاریخ دانشگاه فردوسی خاطرنشان کرد: گفته شده که شاید رومی‌ها در قرن سوم و چهارم میلادی تولد صلح را در 25 دسامبر جشن می‌گرفتند و بعدها این تاریخ را مسیحیان برای تولد مسیح(ع) اختیار کردند. البته در مورد درستی این فرضیه هم تردید وجود داشته و رد شده است؛ به دلیل اینکه شواهد اثبات می‌کند که تولد صلح ابتدا در آگوست بوده و بعدها تغییر پیدا می‌کند.

وی اضافه کرد: یلدا در آثار ادبی قرن پنجم به بعد ظاهر می‌شود و در آثار قرن پنجم و ششم کاملا مشخص است که ایرانی‌ها حداقل نام یلدا را از مسیحیان گرفته‌اند؛ به دلیل اینکه با مناسبات، المان‌ها و نشانه‌های مسیحی در ارتباط است و آگاهی نسبت به آن وجود دارد. هر چند که این آگاهی خیلی زود رو به کاستی می‌رود و از قرن هفتم به بعد تصورات نادرستی در رابطه با یلدا پدید می‌آید.

جم بیان کرد: از قرن هفتم به بعد ارتباط یلدا به میلاد مسیح(ع) قطع می‌شود و نمی‌توان ارتباطی میان آن پیدا کرد. نکته جالب اینجاست که فرهنگ‌های فارسی که متاخر است، همگی در فهرست خود ذیل یلدا نوشته‌اند طولانی‌ترین شب سال و ایرانی‌ها به این معنا آن را متوجه می‌شدند. اگرچه یلدا به معنای میلاد است اما نباید فراموش کنیم که ایرانیان معنای لغوی یلدا را حداقل در بخش بزرگی از تاریخ خود نمی‌دانستند. البته منظور ایرانیان غیر آرامی‌زبان است.

استادیار تاریخ دانشگاه فردوسی گفت: از زمانی که 25 دسامبر بنا بر قرارداد روز انقلاب زمستانی معرفی شد و در آن، روز به کوتاه‌ترین و شب به بلندترین حد خود می‌رسد، ایرانی‌ها آن را شناختند و در کاربردهای ادبی بسیاری بلندی گیسوی یار، تاریکی زندان و... را به طولانی بودن شب یلدا تشبیه می‌کردند. اگر ایرانی‌ها می‌دانستند که یلدا به معنای میلاد مسیح(ع) است، این کلمه را برای عنوان جشنی برای خود به کار نمی‌بردند.

وی اظهار کرد: یلدا کلمه‌ای ادبی بوده و ادیبان از آن استفاده می‌کردند و از قرن هشت هجری به بعد، به تدریج وارد زبان افراد عادی می‌شود و عمومیت پیدا کردن آن ظاهرا با توسعه ارتباط جمعی و رادیو و تلویزیون شکل می‌گیرد. نسل‌های قدیم ما کلمه یلدا را احتمالا به کار نمی‌بردند و از کلمه چله یا کلمات دیگری نظیر آن را استفاده می‌کردند.

جم ادامه داد: چله یعنی زمان تغییر پیدا کردن فصل؛ یعنی وقتی فصل پاییز به پایان می‌رسد و فصل زمستان آغاز می‌شود. از دید مردمان کهن این زمان، زمانی مهم و حیاتی است. این گذر معمولا باید با آئین همراه باشد و آئین‌ها هستند که گذر بی‌خطر را تضمین می‌کند.

استادیار تاریخ دانشگاه فردوسی با اشاره به فال گرفتن به عنوان یک رسم در شب یلدا بیان کرد: یکی از ارکان بسیار مهم شب چله گرفتن فال است و پیشینیان در مقاطع مهم فال کوزه را دارند و نظیر آن را ایرانیان در مناطق مختلف دارند. برای مثال در روستاهای طالقان جایی به نام تابیرخانه یا تعبیرخانه است که در آنجا 10 نفر از میان‌سالان و کهن‌سالان گرد هم می‌آیند و در شب چله دیوان حافظ و کوزه می‌برند و دختران دم بخت در بالای پشت بام همان بنا نشان‌های خود مانند انگشتر و النگو را پایین و داخل کوزه می‌اندازند. سپس یکی از آن 10 مرد مسئولیت درآوردن نشان از کوزه را برعهده می‌گیرد و مردان یک به یک دیوان حافظ را باز می‌کنند و دختران با توجه به نیت و نشان خود فال‌شان را دریافت می‌کنند.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

مسافرین یک دستگاه اتوبوس مسافربری در بخش رخ از یخ زدگی نجات یافتند

تفتیان، سریع‌ترین مرد ایران قهرمان رقابت‌های داخل سالن فرانسه شد

350‌ مسافر در راه مانده در مساجد و مدارس بخش رخ اسکان داده شدند

تکمیل بیمارستان زاوه در گرو280 میلیارد ریال اعتبار

ترامپیست های وطنی و نیش‌هایی به اقتضای طبیعت و از ره کین !

راهیابی چهار اثر امیر عنایتی هنرمند تربت حیدریه به جشنواره بین المللی فیلارمونیا

اهدای 5 سری جهیزیه به نوعروسان روستای سربالا بخش رخ تربت حیدریه

اوباش متجاوز حادثه روستای صنوبر دستگیر شدند

آغازتوزیع روغن نباتی به قیمت مصوب در سطح فروشگاه های منتخب تربت حیدریه

ظریف: رهبری فرمودند برای بازگشت آمریکا به برجام عجله‌ای نداریم؛ در نظر ایشان نه هنوز برجام بوی گند می‌دهد و نه دفن شده

در اقدامی خیرخواهانه هزینه مراسم تعزیه به مرکز جامع سلامت بایگ اهدا شد

اختلافات سیاسی بین مسوولان به مصلحت نظام و مردم نیست

بررسی مسائل و مشکلات خانواده های شاهد و ایثارگر بخش رخ تربت حیدریه

راه اندازی نخستین مرکز گردشگری کشاورزی تربت‌حیدریه در روستای احمدآباد خزاعی

مردم خواف در حفاظت از بناهای تاریخی شهرستان مشارکت کنند

برگزاری نمایشگاه تجسمی زندگی حضرت فاطمه زهرا (س) در بخش رخ تربت حیدریه

هزینه55 میلیارد ریال تجهیزات پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه

پیش بینی وزش باد بسیار شدید در مناطقی از شمال و مرکز خراسان رضوی

تداوم حمایت سازمان مدیریت حمل و نقل تربت حیدریه از اتوبوسهای بخش خصوصی

اطعام نیازمندان همزمان با سالروز شهادت حضرت زهرا (س) در تربت حیدریه

راهیابی 7 اثرعکاس تربتی به جشنواره بین‌المللی عکس تاجیک فوتو آرت 2020

تولید گندله در سنگ‌آهن سنگان خواف حدود 50 درصد افزایش یافت

افزایش اشتغال عشایر خراسان رضوی در پی پرداخت تسهیلات کم بهره

معادن سنگ ‌عقیق بخش بایگ تربت حیدریه قدمت 6 هزار ساله دارد

احداث پنجمین مدرسه توسط خیرین مدرسه‌ ساز تهرانی در تربت ‌حیدریه

حمایت تمام و کمال مسئولان شهرستان از واحدهای تولیدی و صنعتی فعال

رهبری گفتند اگر رفع تحریم‌ها ممکن باشد یک ساعت هم نباید تعلل کنیم؛ باز یک عده هی می گویندمنظور آقا این بود، منظور آقا آن بود / ظاهرا برخی با تحریم و فشار به مردم زندگی می‌کنن

صعود کوهنوردان تربت حیدریه به قله 4هزار و 50 متری تفتان

مجموعه تاریخی شیخ حیدر کدکنی تربت‌حیدریه ساماندهی می شود

تور گردشگری ابریشم در تربت‌حیدریه راه اندازی می شود

واکسینه شدن 17هزار قطعه طیور در بخش رخ تربت حیدریه علیه بیماری نیوکاسل

نمایشگاه مجازی کتاب تحولی نو درعرصه ترویج فرهنگ کتابخوانی

نگاهی به پیشینه طایفه صیدلانی یا عطاری ها و دارو سازی در تربت‌حیدریه

تبدیل زمین های بلاستفاده بخش رخ تربت حیدریه به واحدهای تولید قارچ

شکست سنگین تیم فوتبال نوجوانان تربت حیدریه در دیدار خانگی

پیشرفت70 درصدی ساخت کارخانه کائولین در بخش بایگ

در صورت مخالفت سازمان ثبت احوال با تغییر نام کوچک، چه باید کرد

بهره مندی 85 درصد دانش آموزان بخش رخ تربت حیدریه از شبکه آموزشی شاد

راه اندازی12خانه قرآنی دربخش رخ تربت حیدریه با همکاری مجتمع فولاد

اداره کل راه و شهرسازی هنوز زمین مجتمع فرهنگی تربت‌حیدریه را واگذار نکرده

ایران محور عالم نیست؛ دست از این توهم توطئه بردارید!

تصادف وانت مزدا با تریلی در مه‌ولات2 کشته برجای گذاشت

اعمال محدودیت های جدید در صورت بی توجهی به پروتکل های بهداشتی

تربت حیدریه در صدر جذب دانش آموزان بازمانده از تحصیل استان

اهدای 375 میلیون ریال بسته معیشتی بین بیماران نیازمند کلیوی و دیالیزی تربت حیدریه

قطع گاز واحدهای تولیدی صنعتی خراسان رضوی، تهدید یا فرصت

تندید مهلت ثبت‌نام فعالان رسانه‌ در بانک اطلاعات رسانه خراسان رضوی

کمپین یک بشقاب سلامتی در دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه آغاز شد

شهید سلیمانی نمونه‌ای بی‌نظیر از یک چهره حماسه‌ساز و سرباز انقلاب است

فرمانده سپاه تربت حیدریه: وظیفه مسئولان و آحاد جامعه تکریم خانواده شهدا است