چاپ

پایگاه خبری نوید تربت:http://www.navidtorbat.ir

محمد شریفی تربتی

در سال‌های اخیر، تلفن همراه هوشمند و شبکه‌های اجتماعی به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی نوجوانان و جوانان تبدیل شده است. این ابزارها دسترسی سریع به اطلاعات را فراهم می‌کنند، اما کارشناسان فرهنگی و تربیتی معتقدند که همزمان چالش‌های جدی برای کتاب‌خوانی ایجاد کرده‌اند و نیازمند راهکارهای هدفمند هستند.

بر همین پایه کارشناسان مهم‌ترین چالش‌های فضای مجازی را برای مطالعه علمی و عمیق چنین بیان می‌کنند:

کاهش تمرکز و مطالعه عمیق

مطالعه سطحی و مرور سریع

وابستگی به سرگرمی دیجیتال

ضعف سواد رسانه‌ای و انتخاب منابع معتبر

اختلال در هویت و ارزش‌ها

اعتیاد به فضای مجازی و کمبود زمان

تغییر سبک مطالعاتی به محتوای کوتاه و سریع

جایگاه کتابخانه‌ها و مطالعه سنتی

کتابخانه‌های مدارس، دانشگاه‌ها و کتابخانه‌های عمومی و خصوصی همچنان نقش مهمی در ترویج مطالعه علمی و پژوهشی دارند. کتابخانه‌های مدارس نخستین پایگاه آشنایی کودکان و نوجوانان با کتاب هستند، اما تنها حدود 15 درصد مدارس کشور دارای کتابخانه‌های مجهز و غیردرسی هستند.

در دانشگاه‌ها نیز کتابخانه‌های علمی رشد چشمگیری داشته‌اند، اما استفاده گسترده از منابع دیجیتال موجب کاهش مطالعه عمیق شده است. کتابخانه‌های عمومی با بیش از 3800 شعبه و مراکز مطالعه خصوصی، محیطی آرام برای مطالعه فراهم می‌کنند، اما بیشتر مطالعه‌ها سطحی یا آموزشی است و سهم مطالعه پژوهشی هنوز محدود است.

دیدگاه امام خمینی و رهبر معظم انقلاب در زمینه ی جایگاه کتاب و کتابخوانی

امام خمینی(ره) کتاب را وسیله‌ای برای تزکیه نفس، تهذیب اخلاق و رشد فکری می‌دانستند:

«کتاب، مبدأ همه‌ی پیشرفت‌ها و تمدن‌هاست.»

رهبر معظم انقلاب نیز مطالعه را «تنفس روح» و کتاب را «غذای عقل و روح» معرفی کرده‌اند و تأکید دارند که هیچ چیز جای کتاب را نمی‌گیرد و رشد فضای مجازی نباید ما را از مطالعه عمیق بی‌نیاز کند.

با این توصیف کارشناسان حوزه تربیت و آموزش راهکارهای زیر را پیشنهاد می‌کنند:

1- تقویت کتابخانه‌ها: افزایش منابع علمی و مرجع در مدارس و دانشگاه‌ها و ایجاد محیط‌های مطالعه آرام و جذاب.

2- ترکیب منابع دیجیتال و فیزیکی: ارائه کتاب‌های الکترونیک معتبر و پایگاه‌های علمی همراه با کتابخانه‌های سنتی.

3- تشکیل باشگاه‌های مطالعه و گروه‌های پژوهشی: ایجاد محیط‌های تعاملی برای بحث، نقد و تبادل نظر.

4- آموزش سواد رسانه‌ای و پژوهشی: افزایش توانایی تحلیل و انتخاب منابع معتبر دیجیتال.

5- کارگاه‌ها و برنامه‌های انگیزشی: برگزاری نشست‌های نقد کتاب، مسابقات پژوهشی و معرفی کتاب‌های ارزشمند.

6- ایجاد فضای مطالعه مناسب: سالن‌های مطالعه مجهز، آرام و راحت که جایگزین جذاب برای مطالعه در خانه باشد.

در مجموع باید به این نکته ی مهم اشاره کرد که، فضای مجازی با وجود جذابیت و دسترسی سریع، نمی‌تواند جای کتاب را بگیرد. تنها با حمایت از کتابخانه‌ها، آموزش سواد رسانه‌ای و پژوهشی و ایجاد محیط‌های مطالعه مناسب می‌توان مطالعه علمی و پژوهشی را در نوجوانان و جوانان ترویج داد و فضای مجازی را به ابزاری تکمیلی برای مطالعه تبدیل کرد.