آخرین مطالب

مرگی که شبیه همه مرگ ها نبود / استاد معین چگونه در میانه ی تدریس برای 1635 روز به کما رفت؟ فرهنگی

مرگی که شبیه همه مرگ ها نبود / استاد معین چگونه در میانه ی تدریس برای 1635 روز به کما رفت؟

  بزرگنمایی:

پایگاه خبری نوید تربت: Navidtorbat.ir

ساعت یک بعدازظهر، 48 سال پیش (1350) در چنین روزی مهین‌دخت امیرجاهد، همسر دکتر محمد معین، ‌خبر درگذشت او را از بیمارستان فیروزگر تهران به اطلاع بستگان و دوستانش رساند. مرگی که شبیه همه مرگ‌ها نبود برای انسانی که شبیه دیگر انسان‌ها نبود. دکتر محمد معین محقق برجسته ایرانی و صاحب اثر فاخر "فرهنگ معین" بعد از چهار سال و نیم که در حالت اغما به سر می‌برد پس از 1635 روز کلنجار در میانه مرگ و زندگی سرانجام در 13 تیر 1350 در سن 57 سالگی دار فانی را وداع گفت.

این دانشمند برجسته ایرانی روز نهم آذرماه 1345 در محل کار خود، دانشگاه تهران، به طور ناگهانی به کما رفت و دیگر هرگز به هوش نیامد. روزنامه کیهان در تاریخ 14 تیر 50 درباره چگونگی به اغما رفتن محمد معین نوشت: «آن روز استاد در دانشکده ادبیات مشغول تدریس بود. بحثی بود درباره شعر فارسی. در میانه یک بیت شعر ناگهان استاد لرزید و به زانو درآمد. هنوز شاگردان از بهت و بیم بیرون نیامده بودند که استاد در حالی که تشنجی شدید سراپایش را فرا گرفته بود نقش زمین شد. دانشجویان با وحشت و نگرانی استادشان را احاطه کردند. دستپاچه بودند و تا چند دقیقه هیچ‌کس تکلیف خودش را نمی‌دانست... خواب بلند و عجیب به این ترتیب آغاز شد...»

مرگی که شبیه همه مرگ ها نبود / استاد معین چگونه در میانه ی تدریس برای 1635 روز به کما رفت؟ / تهران‌نشینان مرگ خواننده های «کوچه بازاری» را حس کردند، اما درگذشت دکتر معین را نه

تلاش پزشکان برای به هوش آوردن محمد معین به جایی نرسید. دو پزشک انگلیسی بر بالینش حاضر شدند اما تلاش آن‌ها نیز حاصلی در پی نداشت. پزشکان انگلیسی گفته بودند «تن خسته این مرد فرسودگی 90 ساله‌ها را پیدا کرده است.» (به نقل از انجوی شیرازی، کیهان 27 تیر 50) خبر رسید که پیش‌تر نظیر این رخداد برای شخصی در شوروی پیش آمده و بیمار پس از 2 سال به هوش آمده است. بنابراین دو تن از پزشکان شوروی برای معاینه بر بستر معین حاضر شدند که کار آن‌ها نیز بی‌نتیجه بود. حتی یک بار هم در مرداد 1346 او را برای درمان به کانادا منتقل کردند اما پس از چند ماه بدون ذره‌ای تغییر در همان حالت اغما به بیمارستان فیروزگر تهران بازگردانده شد.

تهران بی‌انصاف در مواجهه مرگ معین

اما آن‌چه مرگ دکتر محمد معین را از باقی مرگ‌ها متمایز می‌کرد، تنها چهار سال و نیم دست و پا زدن در برزخ مرگ و زندگی نبود، بلکه نوع مواجهه پایتخت‌نشینان با مرگ این استاد برجسته ادبیات فارسی بود، مواجهه‌ای خیلی عادی‌تر از آن‌چه بشود تصورش را کرد. مردمی که در مراسم تشییع جنازه مهوش خواننده آهنگ‌های کوچه‌بازاری سنگ تمام گذاشته بودند، حالا شاید هنوز متوجه نشده بودند مرگ محمد معین چه ضایعه‌ای برای فرهنگ و ادب ایران‌زمین است. این نوع مواجهه به حدی بر برخی دوستداران معین گران آمد که انجوی شیرازی [پژوهشکر برجسته ایرانی (1300 شیراز – 1372 تهران) ] فردای روز تشییع جنازه در روزنامه اطلاعات با مطلبی تحت عنوان «تهران بمیر!» به مردمان پایتخت به خاطر این بی‌انصافی‌شان تاخت. این ماجرا به حدی برای شیرازی سنگین بود که به همین نیز بسنده نکرد و 14 روز بعد وقتی خبرنگار کیهان به سراغش رفت تا درباره فرهنگ عامیانه و وضع و حال آن روز این فرهنگ از او بپرسد، انجوی این مسئله را با نوع برخورد تهران‌نشینان با مرگ محمد معین گره زد و این شهر را به همین خاطر شایسته «شدیدترین سرزنش‌ها و توبیخ‌ها» دانست. کیهان در تاریخ یکشنبه 27 تیرماه خود در ص 18 برای تیتر گفت‌وگو با انجوی شیرازی «تهران مرگ دکتر معین را حس نکرد» برگزید. تیتری که به روشنی دلخوری او را از این ماجرا نشان می‌داد.

انجوی شیرازی در توصیف تهران آن روز نوشت: «قسمت اعظم این سواد اعظم بیمار است. تهران، شهری شده غرب‌زده و یا بهتر بگویم همه چیز زده... با حال و روزی که این شهر پیدا کرده معلوم است که اصلا مرگ دکتر معین را حس نمی‌کند. اساسا تهران حس و حرکت و سلامت و هویتی ندارد تا احساس درد یا خوشی کند... مثل عضو کرخت و بی‌حس که اگر سوزن هم به آن فرو کنی عین خیالش نیست.»

انجوی در بخش دیگری از سخنانش درباره مراسم تشییع پیکر دکتر معین در مسجد فخرالدوله تهران گفت: « البته بسیار باشکوه بوده اما آدم‌هایی را که در آن شرکت کرده بودند، خیلی سریع می‌شد با انگشت شمرد. یعنی که این مراسم با مختصرترین شکلی که ممکن بود برگزار شد... آن روز در مسجد فخرالدوله از این همه دوستداران فضل و کمال، از این همه انجمن‌ها و مراکز علمی و تحقیقی و از این همه محافل و مجالس ادبی و هنری و دانشی مرد و دانشی زن که دست‌کم ادعایش را دارند، جز عده کمی خبری نبود. و تازه آن‌ها که آمده بودند و نمی‌دانم صد نفر بودند یا دویست نفر، فقط دوستان و همکاران و شاگردان دکتر معین بودند.»

بعد با زبانی تندتر مردمان این شهر را که بر سر تشییع این بزرگ‌مرد فرهنگ ایران‌زمین حاضر نشده اما برای تماشای «فلان دلقک فرنگی و یا فلان شلخته و رقاصه» سر از پا نمی‌شناختند، «مشتی غرب‌زده پوک‌مغز» خواند که «فقط کالبد محسوس و ملموس فلان هنرمند فرنگی را می‌بینند، و نه اندیشه و هنرش را».

محمد معین که بود؟

دکتر معین در اردیبهشت سال 1297 در رشت متولد شد. در 20 سالگی در رشته فلسفه و ادبیات و علوم تربیتی از دانشسرای عالی لیسانس گرفت و سپس به دانشگاه تهران راه یافت. او نخستین فردی بود که در مقطع دکترای رشته ادبیات فارسی از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. معین با سیر و سلوک دائمی در ادبیات فارسی و در سایه تحقیق و تتبع مدام به استادی دانشگاه و عضویت همیشگی فرهنگستان ایران رسید. خبرنگار کیهان روز دوشنبه 14 تیرماه 1350 در وصف معین چنین نوشت: «مقام ادبی و تحقیقی استاد به پایه‌ای رسید که مرحوم علامه دهخدا در وصیت‌نامه خود او را برای نظارت در امر چاپ و انتشار لغت‌نامه معروف خود برگزید...»

«فرهنگ معین» حاصل 20 سال کوشش شبانه‌روزی اوست که در تدوین مواد آن از بیش از 500 کتاب و رساله استفاده شده است.

محمد معین خود درباره فرهنگ لغاتش چنین گفته: «هیچ فرهنگ کاملی کار یک تن نباید باشد. اسناد و انتساب یک فرهنگ (مانند لاروس، کیه، المنجد و غیره) به یک مولف برای پیش‌قدمی و طرح اصلی و کوشش بیش‌تری است که موسس آن‌ها به عمل آورده است. فرهنگ معین مبتنی بر 300 هزار فیش است که نگارنده به یاری گروهی از دوستان و دانشجویان در طی 20 سال فراهم کرده است. طرح، تالیف و تصحیح و هماهنگ کردن و پر کردن خلاء از نگارنده است، اما سروران و همکاران فاضل من هریک در حد خود بسیار کوشیده‌اند...»

در پایان مقدمه فرهنگنامه معین، وی به نقل از برهان قاطع آورده است: «... این کاری است که توانسته‌ایم ولی آن نیست که خواسته‌ایم...»

محمد معین از سال 1338 موسسه‌ای به نام «سازمان فرهنگ فارسی» در خانه خویش دایر کر که خود درباره این سازمان و هدف‌های آن در مقدمه فرهنگنامه‌اش چنین نوشته است: «گروهی از دوستان و همکاران در این سازمان شروع به کار کردند و کتابچه‌ای کوچک خاص سازمان ترتیب داده شد. از سال 1339 به تصویب کمیته لغت‌نامه سازمان مزبور به محل سازمان لغت‌نامه دهخدا منتقل گردید. هدف از تشکیل این سازمان نظم دادن به امر استخراج لغات از متون، تدوین فیش‌ها، تالیف فرهنگ‌های مختلف تهیه تصاویر و نقشه‌هاست...»

حاصل 57 سال زندگی او بیش از 20 اثر تالیفی، 8 تصحیح، چندین ترجمه و ده‌ها مقاله است که برای فرهنگ‌دوستان ایران‌زمین به یادگار گذاشته است.

منبع: انتخاب


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

سینه ام خزانه الاسرار اتهامات مجموعه‌ای از معاونان، قائم مقامان و آقازاده‌های مسئولان و شخصیت هاست/ آیا جز با صدای بلند و داد و قال، به بزرگان توهین کردن و افترا زدن، کار دیگری هم کرده اید؟ / صحبت‌های منتسب به شما را پیگیری کردم؛ صحت داشت / مگر ساختمان‌هایی که حضرتعالی از آن‌ها استفاده می‌کنید، از ارث پدرتان ساخته شده؟ لحنتان نسبت به من بی ادبانه بود/ گویی روزتان به شب نمی‌رسد اگر توهینی نداشته باشید

آیت الله یزدی؛ از نامه تحکم آمیز به آیت الله شبیری و اظهارات جنجالی درباره «مرجعیت» تا احتمال کاندیداتوری در انتخابات 98

استان های خراسان با کمبود 6 هزار امام جماعت مواجهند

سرانجام فرماندار خواف معرفی شد

نصب دستگاههای هوا دهی و تخلیه بیش از 3 هزار متر مکعب لجن

بررسی وضعیت، معضلات و مشکلات موسسات فرهنگی وهنری و مطبوعات استان در تربت حیدریه

حمله توئیتری محمود صادقی به کارگزاران/جزئیات جدید از بازداشت حسن عباسی/اماراتی‌ها برای باز شدن حساب‌های ایرانیان اقدام می‌کنند/کرباسچی حرف می زند،بعد می گوید منظورم این نبود، شفاف حرف بزن آقا! / نماینده مجلس: سیف باید محاکمه شود / واکنش یک نماینده به بخشش نجفی از سوی خانواده استاد / زنگنه ادعای نفتی ترامپ را به سُخره گرفت / اظهارات مدیرکل حقوقی وزارت اطلاعات درباره حبس حسن عباسی/ تعارضی بین فعالیت های سردار سلیمانی و ظریف وجود دارد؟ / کاگردانی که سر صحنه دیالوگ می‌نوشت تا داغ و خاشخاشی به دست بازیگر برسد / حقوق نمایندگان مجلس افزایش یافته است؟ / هانیه توسلی در صداوسیما ممنوع التصویر شد / زیباکلام: مردم دیگر برای اصلاح طلب و اصولگرا تره هم خرد نمی‌کنند /

کتابخانه تخصصی صنایع خراسان رضوی فعال شد

کشف بیش از 70 کیلوگرم مواد مخدر ترانزیتی در گلوگاه تربت حیدریه

بافت تاریخی تربت حیدریه شهردار پیدا می کند؟!

جلسه بررسی مشکلات سرمایه گزاران حوزه گردشگری تربت حیدریه برگزار شد

جشنواره ایده های برتر روابط عمومی دانشگاه های علوم پزشکی کشور

واحد تولیدی بنتونیت شرکت فولاد سنگان خواف به بهره برداری رسید

نخستین نقشه اکتشاف مواد معدنی خراسان رضوی رونمایی شد

سومین مشاوره تحصیلی رایگان دانشگاه تربت حیدریه برگزار شد

از خبرنگاران فعال حوزه سلامت شهرستان تربت حیدریه تجلیل بعمل آمد

اختصاص کارت اعتباری خرید کالا به فعالان حوزه حمل و نقل درون شهری

هنر خبرنگار به چالش کشیدن مدیران دستگاه های اجرایی است

تا 2 سال آینده 10هزار فرصت شغلی جدید در تربت حیدریه ایجاد می شود

جلسه بررسی وضعیت موسیقی در تربت حیدریه برگزار شد

ورزش باید به عنوان یک اصل مهم در سبد خانوار قرار گیرد

روند کاهش دمای هوا در خراسان رضوی تداوم دارد

کسب دو مدال توسط کاراته کاهای تربت حیدریه در مسلبقات کشوری

5 کارگاه آموزشی مهارتهای زندگی و ازدواج در تربت حیدریه برگزار شد

بیستمین بسته ویژه خبری نوید تربت اظهارات بیادی در مورد تشکیل «جریان سوم» در انتخابات/پاسخ کنایه آمیز وکیلی به سخنان انتخاباتی باهنر/درخواست از ترامپ برای تحریم آیت‌الله جنتی/روایت وزیر دولت اصلاحات از قولی که کدخدایی به عارف داده بود /

آغاز لیگ فوتبال رده های پایه در تربت حیدریه

حذف چند صفر ناقابل

کشف23 تن رب گوجه فرنگی قاچاق در مه ولات

راهیابی یک نمایش از تربت حیدریه به سیزدهمین جشنواره نمایش های کوتاه ارسباران

معاون فرهنگی قوه قضاییه: سوار زین شدن برای بانوان مکروه است / حکم اخیر دیوان عدالت برای مجاز دانستن صدور گواهینامه موتور برای بانوان به احتمال قوی در تجدیدنظر رد خواهد شد

قتل زن پس از خیانت به شوهر

تاسیس مدارس معارف برای اولین بار در شهرستان / هیچ کلاسی در شهرستان اول مهر بدون معلم نخواهد بود / حوزه علمیه در کنار آموزش و پرورش / فروش تولیدات بومی درمدارس

با نصب دو دستگاه بولوری بزودی بوی نامطبوع تصفیه خانه فاضلاب رفع می شود

جلسه برنامه ریزی گرامیداشت سالروز ورود آزادگان به کشور برگزار شد

مذاکره تهران با ریاض معادلات خاورمیانه را دگرگون می‌کند؛ حتی آمریکا را نیز متاثر می‌کند / امارات و عربستان با ناامیدی از حمایت ترامپ، به سوی تنش‌زدایی با تهران روی آورده‌اند

ثبت بایگ بعنوان اولین شهرملی صنایع دستی کشور

رونمایی از کتاب نظم شفاهی بازی های کودکان« هُلوک هُلوک» در خراسان جنوبی

مشکل ارتباط تلفنی جاده مشهد - تربت حیدریه بر طرف شود

مهمان ناخوانده فضای مجازی مشکل آفرین است ولی مزایای فراوان دارد

هجوم کارگران ایرانی به شهرهای مختلف عراق / آن‌ها درآمد خود را پس از تبدیل به دلار، به حساب‌های خود در داخل ایران منتقل می‌کنند

مدیران تحمل نقد خبرنگاران را داشته باشند/ خبرنگاران فرصت طلایی برای سازمان‌ها و نهادها هستند

خواف بر سکوی قهرمانی المپیاد خانه های ورزش روستایی خراسان رضوی ایستاد

خراسان رضوی رتبه نخست ثبت ازدواج در کشور را کسب کرد

اهدا 114 سری کمک جهیزیه به نوعروسان نیازمند تربت حیدریه

بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم؛ تا سختی کمان شما نیز بگذرد / پاسخ‌های وزیر خارجه به پرسش‌های تند و تیز در اینستاگرام

ظریف: باید برای آزاد بودن مخالف، خودمان را فدا کنیم / در جایگاهی نیستیم که به مردم فخر بفروشیم / اگر قرار است پشت مقاومت مردم پنهان شویم، پس ما چه کاره‌ایم؟

کشف بیش از 10 هزار کیلوگرم مواد مخدر در خراسان رضوی

کنایه بعیدی نژاد به سریال "گاندو" و تحریم ظریف/پیامد‌های حذف 4 صفر از پول ملی در سیستم بانکی و بورس/گلایه جدی رضا کیانیان از رشیدپور/شرایط حضور زنان در ورزشگاه آزادی اعلام شد/انتقاد دوباره رحیم‌پور ازغدی از حوزه علمیه / اقتصاد ایران تاوان نیم قرن تورم را با اصلاح پولی می‌پردازد؟ / نمی‌توانیم برویم وسط میدان اطلاعیه بدهیم بیایید کاندیدای اصلاح‌طلبان شوید / فاصله بین مردم و ائمه جمعه را کم کنیم/ اگر مجلس در راس امور است نماینده هم باید درباره همه امور اظهار نظر کند/ پیشنهاد جیسون رضاییان برای مناظره پمپئو و ظریف/ قالیباف: پهپاد را زدیم؛ آمریکا هیچ غلطی نکرد/ واکنش پلیس به کلیپ جنجالی خیابان حضرتی شیراز/ اولین واکنش لاله اسکندری به ویدئوی جنجالی خواهرش / اگر آمریکایی‌ها دست از پا خطا کنند، منطقه بر سر آنها فرود خواهد آمد

آغاز فعالیت حزب اصلاح طلب کانون دانشگاهیان خراسان در تربت حیدریه

معرفی سرهنگ زرقام بعنوان فرمانده جدید تیپ 177 مستقر در تربت حیدریه